پوکی استخوان
پوکی استخوان چیست؟
ناظر علمی محتوا: دکتر هما حکمت
این مقاله با هدف ارتقای آگاهی افراد درباره موضوع پوکی استخوان تهیه شده است.
پوکی استخوان یا استئوپروز یک بیماری خاموش است که باعث کاهش تراکم استخوان میشود.
در این مقاله کامل، علل، علائم، درمان و روشهای پیشگیری این بیماری را بررسی میکنیم.
پوکی استخوان (Osteoporosis) که به عنوان بیماری خاموش نیز شناخته میشود، یک بیماری سیستمیک است که با کاهش تراکم استخوان و تخریب بافت استخوانی مشخص میشود.
در این بیماری، استخوانها ضعیف و شکننده شده و خطر شکستگی استخوان به طور قابل توجهی افزایش مییابد.
مکانیسم ایجاد پوکی استخوان
در حالت طبیعی، فرآیند جذب و تشکیل استخوان در تعادل قرار دارد.
اما در پوکی استخوان، سرعت جذب استخوان از تشکیل آن پیشی میگیرد که منجر به کاهش توده استخوانی و تغییر در ساختار میکروسکوپی استخوان میشود.
🔍 علل و عوامل خطر پوکی استخوان
عوامل غیرقابل کنترل پوکی استخوان:
- افزایش سن: خطر این بیماری پس از 50 سالگی افزایش مییابد
- جنسیت مونث: زنان پس از یائسگی بیشتر در معرض خطر هستند
- سابقه خانوادگی: عوامل ژنتیکی در ابتلا مؤثرند
- نژاد آسیایی و قفقازی: خطر بیشتری دارند
- یائسگی زودرس: کاهش استروژن خطر مبتلا به این بیماری را افزایش میدهد
عوامل قابل کنترل پوکی استخوان:
-
- کمبود کلسیم غذایی- مهمترین عامل خطر
- کمبود ویتامین Dو کاهش جذب کلسیم
- کم تحرکی و زندگی پشت میز نشینی
- سیگار کشیدن و مصرف الکل
- رژیم غذایی نامناسب برای سلامت استخوان
- مصرف طولانی مدت کورتیکواستروئیدها
📋 علائم و نشانههای پوکی استخوان
علائم اولیه:
در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است و به همین دلیل به آن بیماری خاموش میگویند.
علائم پیشرفته:
- کمردرد مزمن به دلیل شکستگی مهرهها
- کاهش قد پیشرونده(بیش از 3 سانتیمتر)
- قوز پشت(قوز بیوه)
- شکستگی خودبخودی با ضربات خفیف
- درد استخوانی منتشر
- محدودیت حرکتی و کاهش انعطاف پذیری
🏥 تشخیص پوکی استخوان
تست تراکم استخوان (DEXA Scan)
تست سنجش تراکم استخوان استاندارد طلایی برای تشخیص این مسئله است.
این تست:
- بدون درد و غیرتهاجمی است
- تراکم استخوان را در مهرههای کمر و لگن اندازهگیری میکند
- نتیجه به صورت T-Score گزارش میشود
پیشگیری از پوکی استخوان
تغذیه مناسب:
- مصرف کلسیم کافی: روزانه 1000-1200 میلیگرم
- منابع کلسیم: لبنیات، ماهی، سبزیجات برگ سبز
- ویتامین D: روزانه 800-1000 واحد
- منابع ویتامین D: نور خورشید، ماهی چرب، زرده تخم مرغ
مواد غذایی مفید:
- لبنیات کم چرب: شیر، ماست، پنیر
- ماهیهای چرب: سالمون، ساردین، تن
- سبزیجات برگ سبز: اسفناج، کلم بروکلی
- مغزها و دانهها: بادام، کنجد، تخم کتان
- حبوبات: لوبیا، نخود، عدس
- میوهها: پرتقال، موز، کیوی
مواد غذایی مضر:
- نمک زیاد: دفع کلسیم را افزایش میدهد
- کافئین زیاد: جذب کلسیم را کاهش میدهد
- نوشابههای گازدار: حاوی فسفر زیاد
- الکل: مهار تشکیل استخوان
- پروتئین حیوانی زیاد: اسیدی شدن خون